به گزارش خبرگزاری حوزه، سلسله گفتمانهای «ظرفیتهای تأویلی پیادهروی اربعین» در نشست علمی «اربعین؛ فناوری اجتماعی تحقق خونخواهی (هیأت، اربعین، مقاومت، خونخواهی)» با حضور جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه در پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم(ع) برگزار شد. حجتالاسلام سیدمحمد صادقیآرمان، در این نشست به موضوع «فناوری اجتماعی اربعین، از خونخواهی تا کنش مهدوی» پرداختند، که مشروح این سخنان تقدیم شما فرهیختگان می شود.
۱۰ محور اصلی این نشست:
- اربعین بهعنوان فناوری اجتماعی
- ظرفیت عظیم اربعین و کاستیهای بهرهبرداری
- نگاه مهدوی و پیوند خونخواهی با ظهور
- معنای حقیقی خونخواهی امام حسین(علیهالسلام)
- کلیدواژههای قابل فهم برای عرصه بینالمللی
- کنش مهدوی: زیست در زمان حال
- هیئت و موکب: دو بازوی اصلی فناوری اجتماعی اربعین
- لزوم حفظ یاد شهید و وحدت
- روایت جهانی اربعین و زبان مخاطب
- راهکارهای عملی
موضوع بحث، نحوه تحقق خونخواهی با استفاده از بستر اربعین است. چقدر میتوانیم از ظرفیت اربعین برای این منظور استفاده کنیم؟ به نظر میآید که از این آیین بسیار عظیم و پیچیده برشی میزنیم، اما ناگزیریم از فناوریهایی استفاده کنیم که میتوان فضای اجتماعی را با آنها اداره کرد. دیگران با این وسیله جریان آیین اربعین را کنترل میکنند و ما باید از همین فضا برای برخی موضوعات اجتماعی خود استفاده کنیم. هرچند آن آیین شمولیت دارد و همه اینها را در برگرفته است. بحث فناوری که ما استفاده میکنیم در دل آن آیین است؛ به نظرم جایگاه آیین سر جای خود محکم است و از آن بهرهمند میشویم.
اربعین بهعنوان فناوری اجتماعی
نکته جالب این است که اربعین را به عنوان یک فناوری اجتماعی بفهمیم. یعنی مجموعهای از سازوکارهای مردمی آیینی که یک جمع عظیم را حول یک معنا سامان میدهد. معانیای که در جریان اربعین استفاده میکنیم، بحث وفاداری، خدمت و کنش مشترک است. از این فناوری برای ساماندادن استفاده میکنیم. در این نگاه، اربعین فقط یک مراسم عبادی نیست، بلکه بستری است برای تبدیل عواطف دینی به رفتار اجتماعی، تبدیل سوگ و حزن عاشورایی به افقی فعال، به مقاومت و مسئولیتپذیری.
ظرفیت عظیم اربعین و کاستیهای بهرهبرداری
عزیزانی که به حمدالله از کنشگران اربعینی هستند، عملیات کردهاند، رفتهاند و آمدهاند و دستوپنجه نرم کردهاند. ما موکب عظیمی داریم با ۹۵۰ خادم که قریب پانزده سال است کار انجام میدهد. میبینیم چرا در این سالها با این ظرفیت عظیم به نقاطی که باید دست پیدا کنیم نرسیدیم؟ هنوز نتوانستهایم از این ظرفیت کامل استفاده کنیم و بهرهمندی کاملی داشته باشیم. معلوم است نقص داریم. برای همین شاید ضرورت دارد روی نقطه متمرکز شویم. اربعین فقط راهپیمایی نیست، یک حرکت زنده است، یک موج بزرگ مردمی که دلها را به هم وصل میکند و از غفلتها بیرون میآورد. در سالهای اخیر به برخی از این نکات دست پیدا کردهایم که اربعین صرفاً غذا دادن، جای خواب دادن، حملونقل یا عزاداری نیست و حتی صرفاً زیارت نیست. بسیاری از بچهها پیش از اربعین به زیارت اعتاب میروند و سپس اربعین را دنبال میکنند. اما زیارت اربعین مانند زیارتهای پیشین نیست، فرق میکند. غافل نشویم، این فرصت از دستمان میرود. فرصتها خیلی زود میگذرد و دیگران برایش برنامه میریزند.
نگاه مهدوی و پیوند خونخواهی با ظهور
در عین حال که در زمان حال زندگی میکنیم، آمادگیهایی برای آینده هم پیدا میکنیم. برای همین بحث نگاه مهدوی را مطرح میکنم. وقتی از خونخواهی حرف میزنیم، منظور خشم زودگذر یا هیجان نیست. منظور چیزی است که از دوره خود حضرات معصومین دنبالش میکنیم و تا زمان ظهور این مسیر را ادامه میدهیم. اربعین یکی از بهترین مناسبتها برای محققکردن این ماجراست. چگونه این را فراهم کنیم؟ صحبت ما در این جلسات درباره همین موضوع است، یعنی این ظلم باید از بین برود. اینجاست که بحث ظهور معنا پیدا میکند. اربعین آمادگی برای ظهور است، آمادگی برای برخاستن، آمادگی برای ایستادن، آمادگی برای همراهی با امام زمان داشتن. این مفاهیم اصلی، جریان خونخواهی را محقق میکند.
معنای حقیقی خونخواهی امام حسین(علیهالسلام)
در این چهارچوب، چون اخبار و محتوا به دست کنشگران ما میرسد، بچههایی که عملیات میکنند، میگوییم این مفهوم خونخواهی را در این جلسه علمی باز کنیم. در ادبیات دینی ما، خونخواهی امام حسین(علیهالسلام) به معنای ادامه دادن مسیر حق است. تمام چیزهایی که در همین شبها دربارهاش بحث میکنیم. صرفاً کشتن ترامپ و نتانیاهو و مانند آن نیست. اینها باید اتفاق بیفتد، اما تنها این نیست. اینکه اسرائیل از بین برود نیز هست، اما تنها این نیست. موضوع این است که در مسیر حق باید ادامه دهیم، مسیر امام را برویم، نظام ظلم را برچینیم و عدالت را برپا کنیم. معنای خونخواهی اینهاست.
کلیدواژههای قابل فهم برای عرصه بینالمللی
برای ما مفهوم خونخواهی بسیار روشن است، اما وقتی عرصه بینالمللی میشود، آن معنای خونخواهی را آنگونه که ما درک میکنیم درک نمیکنند. اما معنای عدالت را میفهمند. در اربعین که عرصه بینالمللی است، با کدام کلیدواژهها برویم؟ کلیدواژه خونخواهی یا «یا لثارات» را برای شیعیان بیاوریم، اما قطعاً کلماتی که برای فضای بینالمللی قابل فهم است نیز باید به کار ببریم. عدالتگستری را میفهمند، ظلمستیزی را میفهمند. آیا اینها را جزو خونخواهی قرار میدهید؟ بله، جزو هدف امام معصوم قرار میدهیم. معنای خونخواهی اصلش همین است، میخواهیم این را در عالم حاکم کنیم. در نگاه مهدوی، تحقق کاملش در ظهور اتفاق میافتد، اما ما مقدماتش را فراهم میکنیم. برای همین از خونخواهی تا کنش مهدوی را مطرح میکنیم. آن اتوپیایی که دیگران دنبالش میگردند، آن آرمانشهر، آن جامعه مهدوی و آمدن منجی، ما دنبال تحقق این امریم. خونخواهی میخواهد به این متصل شود. برای همین این ادبیات را استفاده میکنیم.
کنش مهدوی: زیست در زمان حال
بحث فناوری را عرض کردم، بحث خونخواهی را عرض کردم، بحث ظهور را تأکید میکنم. صرفاً آیندهنگری نیست، بحث زیست در زمان حال نیز هست. آیا میتوانیم با آن مشرب و آن نوع نگاه زندگی کنیم و بعد این در زندگی روزمره ما تسری پیدا کند؟ افقی است برای رفتار امروزمان. زائر اربعین با حضور خودش، چه در هیئت، چه در موکب، چه در خدمت کردن، روایت کردن، ثبت کردن و بازنشر دادن، نوعی آمادگی جمعی برای حضور در جامعه مهدوی را تمرین میکند. منظور من از ظهور هم چنین چیزی است، فقط آینده نیست.
کنش مهدوی یعنی رفتارهایی که انسانها به سوی عدالت، صبر، مواسات، ایثار و نظم جمعی طی میکنند و با آن زندگی میکنند. اگر این فرهنگ نباشد، ظهور هم که اتفاق بیفتد، ظاهراً در آمادگیها کسب میشود، اما اگر اتفاق بیفتد باز هم بینظمیهای اجتماعی ما را به اینجا میرساند. مثلاً آقا میفرماید من نظرم این است، میگوییم خب ما هم نظری داریم. پس ما این طرف میرویم، شما مسیر خودت را برو. این عدم تربیت است. برای چنین زیستی در جامعه مهدوی باید تمرین شود و در اربعین دارد تمرین میشود.
هیئت و موکب: دو بازوی اصلی فناوری اجتماعی اربعین
موضوع بعدی، بعد اجتماعی آن است: هیئت و موکب، اجزای اصلی و بازوهای اصلی این فناوری به نظرم همین دو مجموعه هستند. عناصر دیگر هم داریم، اما این دو بسیار مهمند. هیئت محل تربیت و هویتسازی است و موکب میدانی برای ظهور و بروز خدمت و همبستگی.
وقتی این دو بستر در اربعین قرار میگیرند، شبکه گستردهای از ارتباطات ایجاد میکنند. مشارکت معنا پیدا میکند. در این فضا میخواهیم خونخواهی را فقط صرف شعار نگذاریم، بلکه واقعاً در عمل قرار دهیم. آنجا توسط این دو بازو محقق میشود. هیئت معارف را کامل میکند و موکب با ارائه، آن را تکمیل میکند. کسانی که در این مدت در این بستر قرار میگیرند، وقتی برمیگردند، رنگی خورده برمیگردند و در جوامع خودشان آن سبک زندگی را دنبال میکنند.
لزوم حفظ یاد شهید و وحدت
کنش باید حافظ یاد شهید باشد. ما خونخواهی شهیدمان را دنبال میکنیم. یاد شهید را باید زنده کنیم. یکی از نیازهای جدی که اعلام میکنند، آقایان باید بگویند که اشراف بیشتر دارند، میگویند عکس آقا کم داریم آنجا، تولید کنید و بفرستید. یاد شهید را باید زنده کنیم. در یکی از شش جلد کتاب، مأموریت اول وحدت است. آقا پنج مأموریت برای اربعین داده که یکی وحدت است. میگفتیم این وحدت را از بین نبرید. یک دفعه عکس آقا بگوید آقای سیستانی، آن بگوید شیرازی، آن بگوید فلان. اما الان ظاهراً بستر جوری شده که همه اتفاقاً اقبال دارند و میگویند نقطه مشترک ماست. یاد شهید را آنجا احیا کنیم و همچنین حامل پیام عدالتخواهی و مقاومت باشیم. حامل این پیغام هستیم و خونخواهی را دنبال میکنیم که همان اجرای عدالت است.
روایت جهانی اربعین و زبان مخاطب
از حیث بینالمللی، جریان اربعین فرصت بسیار بزرگی است، چون فرامرزی و فرامنطقهای شده است. لذا روایت جهانی لازم داریم و آن روایت عدالتخواهی و انتظار مهدوی است. کلیدواژه خونخواهی را استفاده میکنیم، یک زمانی این کلیدواژه از کلیدواژههای عالمگیر میشود، یعنی آنها هم خونخواهی را به این معنا میفهمند، ولی فعلاً بستر آن کامل نیست. لذا چیزهای دیگر را هم کنارش قرار دهیم. زبان را باید دقیق کنیم، فهمپذیر باشد برای ملل دیگر، اخلاقی و تمدنی باشد، صرفاً ایرانی و شیعی نباشد.
حضرت آقا در مجموعه نظراتشان مخاطبان را چند دسته میکنند. میفرمایند تمام مردم ایران که به اربعین نرفتند، یک دست مخاطب؛ تمام شیعیانی که در دنیا به اربعین نیامدند؛ تمام فرق و مذاهب آنجا. باز تأکید میکنم برای اینها باید از اربعین پیغام بدهید. بعد میفرماید تمام آزادگان عالم و سپس میفرماید بشریت. برای تمام مخاطبان در اربعین باید حرف بزنید. پس این کلیدواژه را باید به زبانهای قابل فهم برای آنها ترجمه کنیم. ترجمه زبانی نه، ترجمه مفهومی که قابل درک باشد، هم زبان مخاطب جهانی فهم شود و هم بار مکتبیاش کمرنگ نشود.
نتیجه: اربعین فناوری اجتماعی مهدوی
در نتیجه، اربعین یک فناوری اجتماعی مهدوی است که خونخواهی را از سطح احساس به سطح مسئولیت میرساند، از سطح سوگ به سطح کنش اجتماعی و آمادگی برای ظهور میرساند.
راهکارهای عملی نیز پیشنهاد شده است:
۱- تولید نمادهای بصری هماهنگ برای اربعین، مانند پرچمهای سرخ، سربندهای سرخ، کلیدواژهها و نشانههای واحد؛
۲- طراحی و راهاندازی پویشهای محتوایی با محور «باید برخاست» و «انتظار فعال» با این کلیدواژهها و هشتگها؛
۳- تولید بستههای چندزبانه برای خونخواهی مهدوی با عبارت «یا لثارات الحسین»؛
۴- آموزش خادمان هیئت و موکب برای فهم زبان درست خونخواهی و سپس در کنار غذا، جای خواب، هدایت، سرویس بهداشتی و حمام، این مفاهیم را دنبال کنند؛
۵- تبدیل هیئت به پایگاه طبیعی صبر، مواسات، ایثار و آمادگی برای ظهور. با اینکه میگوییم خیلی رشد کردیم، باز هم کم داریم.
۶- مستندسازی تجربیات اربعین بسیار واجب است. نگاه رسانهای به مواکب باید جدی شود. همانقدر که برای غذا خرج میکنند، برای فرآوری رسانهای باید خرج کنند. این مهمترین چیزی است که میتوانیم با آن در دنیا حرف منتقل کنیم.
۷- طراحی محتوای هنری در شقوق مختلف، پوستر، موشنگرافیک، سرود و… برای همین خونخواهی. ایجاد هماهنگی بین نهادها که بخشی از آن در این زمینهها انجام میگیرد.
برای دانلود فایل صوتی اینجا را کلیک کنید
نظر شما